3-2-3-نظریه اجتماعی_فرهنگی45
3-2-4-نظریه دینداری46
3-2-5-نظریه نیاز47
3-3-نظریات مربوط به ویژگی های موقعیتی48
3-3-1-نظریه اعتماد اجتماعی48
3-3-2- نظریه یادگیری اجتماعی50
3-3-3-نظریه همنوایی52
3-3-4-نظریه کنش متقابل اجتماعى53
3-4-نظریات مربوط به ویژگی های ساختاری55
3-4-1- نظریه‌ی فشار عمومی55
3-4-2-نظریه کنترل اجتماعى57
3-5- چارچوب نظری59
3-7-فرضیات تحقیق64
فصل چهارم:روش تحقیق
4-1-مقدمه66
4-2-نوع تحقیق66
4-3-جامعه آماری66
4-4-واحد نمونه66
4-5- حجم نمونه66
4-6-روش نمونه گیری67
4-7-روش جمع آوری اطلاعات69
4-8-تعریف عملیاتی متغیرها و شیوه ی سنجش آنها69
4-8-1- متغیر وابسته69
4-8-2-متغیرهای مستقل72
4-9- روایی81
4- 10- پایایی83
4-11- شیوه ی تجزیه و تحلیل داده ها84
4-11-1-آماره های توصیفی84
4-11-2-آزمون نرمال بودن85
4-11-3-آمار استنباطی87
فصل پنجم:یافته ها
5-1-مقدمه90
5-2-ویژگی های پاسخگویان90
5-3-آماره های توصیفی ابعاد دوگانه ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده ( متغیر وابسته)95
5-4-آماره های توصیفی ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده ( متغیر وابسته)96
5-5-آماره های توصیفی متغیر های مستقل در میان عابرین پیاده و آزمون مقایسه میانگینها97
5-6-سنجش همبستگی میان متغیرهای مستقل با ابعاد ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده98
5-7-همبستگی میان متغیرهای مستقل و وابسته پژوهش101
5-8-تحلیل رگرسیون لجستیک عوامل موثر بر رفتار ناهنجار ترافیکی عابرین پیاده102
5-9-تحلیل رگرسیون چندگانه عوامل موثر بر ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده104
5-10- تحلیل مسیر107
5-10-1-مراحل انجام تحلیل مسیر107
5-10-2- مدل علی مسیر109
فصل ششم:بحث و نتیجه گیری
6-1-بحث111
6-1-1- بحث پیرامون ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده111
6-1-2- بحث پیرامون عوامل تأثیرگذار بر ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده112
6-2- راهکارها117
6-3- محدودیتها118
6-4- پیشنهادهای پژوهشی118
منابع و مآخذ120
فهرست جداول
جدول4-1-ساختارمنزلت اجتماعی-اقتصادی مناطق و نواحی شهرداری مشهد و تعیین حجم نمونه67
جدول4-2-تعداد نمونه به تفکیک طبقه اجتماعی، منطقه و نواحی نمونه68
جدول 4-3- عملیسازی شاخص ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده و گویههای مربوط به آن70
جدول 4-4- رفتار مشاهده شده عابرین پیاده71
جدول 4-5- عملی سازی جمع گرایی72
جدول 4-6- عملی سازی خویشتن داری74
جدول 4-7- عملی سازی دینداری75
جدول 4-8- عملی سازی همنوایی76
جدول 4-9- عملی سازی اعتماد اجتماعی77
جدول 4-10- عملی سازی رضایت از امکانات و تجهیزات ترافیکی78
جدول 4-11-عملی سازی کنترل اجتماعی79
جدول 4-12- عملی سازی محرومیت اجتماعی80
جدول 4-13- تحلیل عامل متغیرهای تحقیق82
جدول 4-14- پایایی سازههای پژوهش83
جدول 4-15-آزمون چولگی و کشیدگی متغیرها85
جدول 4-16-آزمون کلموگروف-اسمیرنوف (آزمون نرمال بودن)86
جدول 4-17-روش پارامتری و ناپارامتری87
جدول4-18- آزمونهای استنباطی مورد استفاده به تفکیک فرضیات تحقیق87

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول 5-1- جدول توصیف ویژگی های پاسخگویان90
جدول 5-2- جدول توصیف تحصیلات91
جدول 5-3- جدول توصیف منزلت شغلی92
جدول 5-4- جدول توصیف تحصیلات پدر و مادر92
جدول 5-5- جدول توصیف درآمد ماهیانه93
جدول 5-6- جدول توصیف تعداد اعضای خانوار93
جدول 5-7- جدول توصیف درآمد سرانه94
جدول5-8- توصیف نگرش عابرین پیاده نسبت به قوانین ترافیکی95
جدول5-9- توصیف سابقه رفتاری عابرین پیاده95
جدول5-10- رفتار مشاهده شده عابرین پیاده96
جدول5-11- توصیف ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده97
جدول5-12-آماره های توصیفی متغیر های مستقل در میان عابرین پیاده و آزمون مقایسه میانگینها97
جدول 5-13-همبستگی میان متغیرهای مستقل و دو بعد ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده98
جدول 5-14-همبستگی میان ابعاد متغیر وابسته100
جدول 5-15-تاثیر نگرش و سابقه رفتاری بر ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده101
جدول 5-16-سنجش همبستگی میان متغیرهای زمینه ای و متغیر وابسته101
جدول5-17- معناداری مدل رگرسیون لجستیک برای آزمون فرضیات102
جدول5-18- تحلیل رگرسیون لجستیک عوامل موثربر رفتار ناهجار ترفیکی عابرین پیاده(متغیر دوگانه)103
جدول5-19- تحلیل رگرسیون چندگانه عوامل موثربر رفتار ناهجار ترفیکی عابرین پیاده(متغیر نسبی)104
جدول5-20- ضرایب مسیر هر کدام از متغیرهای پژوهش در مراحل تحلیل مسیر107

فصل اوّل
طرح تحقیق
1-1- بیان مسئله
تصادفات یکی از بزرگ ترین مشکلات سلامتی عمومی در جهان است. به طوریکه سالانه جان 1200000 نفر را در جهان می گیرد و 50000000 نفر در جهان مصدوم می شوند(سازمان سلامت جهان،2009)ایران نیز از این امر مستثنی نیست و به عنوان یکی از کشورهایی که دارای بیشترین موارد تصادف و مرگ و میر ناشی از آن است معرفی شده و طی تخمین های موجود ، از هر 100000 نفر جمعیت 40 نفر در حوادث ترافیکی از بین میروند(طبیبی و هاشمیان،1390).
آمارهای موجود و تحقیقات انجام شده نشان دادند که میزان تصادفات عابر پیاده ( تلفات و جراحات) در سال های اخیر، بخش قابل توجهی از تصادفات رانندگی را به خود اختصاص داده است .بطوریکه حدود 33%تصادفات جهان مربوط به عابرین پیاده می باشد(ژو،2011) در سال 2003 بیش از 290,000نفر درتصادفات بریتانیا کشته شده اند که 36,405 نفر آن عابر پیاده بوده است (آمار سازمان حمل ونقل بریتانیا،2004). تحقیق مارتین وجانسون درلندن حاکی است که عابرین پیاده حدود یک چهارم کشته شدگان در تصادفات خیابانی را تشکیل می دهند (مارتین وجانسون،2006).در سال 2007 سازمان ترافیک در چین آمار عابرین پیاده کشته شده در جاده ها را 25.85%اعلام کرد. در اسرائیل نیز33% تلفات جاده ای عابرین پیاده بودند(روزنبلوم،2009). تحقیات انجام شده در سال های اخیر در ایران نیز نشان داده اند که بیش از 30 درصد تصادفات و نیز 23 درصد تلفات رانندگی را عابران پیاده تشکیل می دهند (یعقوبی،1379 ؛پاک گوهر،1388؛طبیبی و هاشمیان،1390؛صفارزاده و همکاران،1390؛حسن پور،1390).بر اساس آمارهای معاونت راهنمائی و رانندگی نیروی انتظامی ،مجموع آمار تلفات حوادث رانندگی در شش ماه اول سال 1391 ،11201 اعلام شده است که 2/12 درصد کل تلفات حوادث رانندگی شش ماه نخست ،عابرین پیاده بودند.صدمات وارده به عابرین پیاده و حتی مرگ و میر آن ها در محیط های شهری تمامی دنیا را شامل می شود.عابرین پیاده در 15% تصادفات شهری در دنیامقصر می باشند،جالب آنکه نزدیک به 50 درصد این مقدار مرگ و میر در حاشیه محل های مخصوص عبور عابرین پیاده (خط کشی عابرین)اتفاق می افتد(رضا پور،1389). لذا چند وقتی است که به صورتی جدی در کشورهای اروپایی و امریکایی تصمیم به رفع این معضل.گرفته شده است.در ایران نیز با توجه به آمار تصادفات و تلفات عابرین پیاده، اهمیت این مسئله روشن است.شهر مشهد نیز با توجه به جمعیت آن از این امر مستثنی نیست.به گزارش بهروان(1392)15 درصد عابرین پیاده در مشهد،تاکنون به عنوان عابر پیاده درون شهر تصادف کرده اند.
به طور کلی مهمترین عامل بروز تصادفات، عامل انسانی است.به بیان دیگر عامل انسانی در 90 تا 95% رخدادهای ترافیکی به تنهایی یا به همراه عوامل دیگر مسئول شناخته شده اند(آیتی،1371 ؛ فرجی و منجمی،1380؛ سوری ،1384؛ وهاب زاده، 1387؛پاک گوهر،1388؛ آراسته و همکاران،1390).بیشترین درصد درباره تأثیر عوامل انسانی(64.5 درصد) در بروز و شدت تصادفات ، مربوط به بی توجهی به مقررات می باشد(پاک گوهر،1388).64.6 درصد کسانی که تجربه تصادف به عنوان عابر پیاده را داشتند،اظهار کردند که می توانستند با رعایت مقررات از این پیشآمد جلوگیری کنند (بهروان،1392).بنابراین این موضوع رعایت قوانین مربوط به عابران پیاده از جمله توجه به چراغ راهنما،‌ عبور از خط کشی عابر پیاده و پل های عابر را دو چندان می‌کند.
اکثر تحقیقاتی که در استانهای مختلف ازجمله خراسان رضوی انجام شده است ، تأثیر یک علت را در تبیین ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده مورد بررسی قرار داده اند.به عنوان مثال بهروان(1392) و طبیبی و هاشمیان(1390)نگرش و چگونگی تفکر عابرین پیاده را سنجیده اند،چرا که بسیاری از نظریه پردازان معتقدند نگرش که از طریق یادگیری ایجاد می شود، بهترین پیش بینی کننده ی رفتار است(باندورا،1977؛پیاژه، میلر و دالرد،1950؛ روزنتال و زیمرمن 1977شولتز، 1386). در حالیکه نتایج برخی از تحقیقات انجام شده نشان داده است که با وجود نگرش مثبت عابرین پیاده در زمینه رعایت مقررات ترافیکی،رفتار آن ها اینگونه نیست(هلاکوئی نائینی و مرادی،1385).تحقیقات بسیار دیگر نیز در زمینه مهندسی ترافیک مربوط به عابرین پیاده انجام شده است(صفارزاده، محمود؛ حسن پور، شهاب ؛ عبدی،علی،1390؛صفارزاده، محمود ؛ابوالحسن نژاد، وحیدو میرزا بروجردیان،امین ،1387؛حسن پور ، شهاب ؛ میربها، بابک ؛ زنگانه رنجبر،پوریا،1391)، شاید بهتر است بگوییم ترکیبی از این‌‌ عوامل در کنار یکدیگر می تواند به شکل بهتری ما را در تحلیلمان یاری کند.
بنابراین با توجه به تحقیقات انجام شده در زمینه عابرین پیاده می توان دریافت که وارسی ترکیب های متفاوت از تبیین کننده های گوناگون بهترین تحلیل جامعه شناختی را نشان می دهد.مجموعه و سلسله ای از علّت های فردی،اجتماعی و موقعیتی در کنار یکدیگر باعث ایجاد تلفات و تصادفات عابرین پیاده شده اند و سنجش یک علت به تنهایی کافی نیست، به عنوان مثال علاوه بر جامعه پذیری افراد در زمینه ترافیک،کنترل اجتماعی نیز برای الزام عابرین پیاده به رعایت ضوابط و مقررات ترافیکی ضروری به نظر می رسد (هومنز،1985 ؛هیرشی ،1969؛ ریکلس ،1973).
با توجه به این وضعیت ، مطالعه حاضربا هدف بررسی و تعیین عوامل جامعه شناختی مؤثر بر ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده در شهر مشهد صورت گرفته است.تا شاید از این طریق بتوان به نحو بهتر و هدفمند تری برنامه هایی را طراحی و اجرا نمود و در نهایت نگرش و رفتار عابرین پیاده را در زمینه رعایت قوانین ترافیکی ارتقا بخشید.
با توجه به موارد مطرح شده مطالعه حاضر درصدد پاسخگویی به سؤالات اصلی زیر است:
1- میزان ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده در شهر مشهد چقدر است؟
2- عوامل جامعه شناختی مؤثر برناهنجار ی ترافیکی عابرین پیاده کدامند؟
1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق
زندگی مدنی و اجتماعی در شهرهای بزرگ، پیشرفته و پیچیده، بدون رعایت مقررات و نظم امکان پذیر نیست. رفتارهای ترافیکی همانگونه که می تواند نظم را در شهرها برقرار کند و موجب آسایش افراد جامعه گردد، می تواند موجب بروز صدمات جبران ناپذیری در زندگی افراد شود. کم توجهی به رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی در بین افراد جامعه از جمله ناهنجاری هایی است که به صورت روزمره در سطح خیابا نها و بزرگراه های داخل شهر، جاد ه ها و آزادراه های بین شهری مشاهده می شود و این کم توجهی به مقررات اگر با افزایش روزافزون جمعیت و اتومبیل ها پیش برود ،فاجعه است. بنابراین نظم ترافیکی به خصوص در شهرهای بزرگی چون مشهد یک نیاز اجتماعی است و یافتن مسیر توسعه این نیازاجتماعی ،کارکردهای مثبتی را به دنبال خواهد داشت.
انجام پژوهش هایی که انضباط ترافیکی افراد یک جامعه را نشان دهد و علت تخلف یا ناهنجاری رفتار های ترافیکی آن ها را بیان کند، بسیار مفید است چرا که می تواند با ارائه راه کارهایی به بهبود نظم ترافیکی افراد در شهرها کمک کند و منجر به نظم اجتماعی مطلوب در جامعه شود.
این تحقیق می تواند با ارائه راهکارهایی به سازمان ها برای آموزش و نهادینه کردن رفتارهای بهنجار ترافیکی شهروندان مشهدی منجر به کاهش تخلفات و صدمات ناشی از بی نظمی ترافیکی شهر مشهد گردد.
1-3- اهداف تحقیق
> سنجش میزان ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده در شهر مشهد.
> بررسی عوامل جامعه شناختی مؤثر بر ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده .
فصل دوم
ادبیات تحقیق

2-1-تعریف مفاهیم
2-1-1-تعریف رفتار نابهنجار1
واژه نابهنجار در برابر بهنجار2 قرار دارد.جامعه شناس اصطلاح “بهنجار” را در عطف به رفتار یا ساختاری منظم و استانداردشده به کار می برد.معنای سخن این است که این رفتار یا ساختار انتظام یافته به عنوان هنجارهایی برای کشف و ارزیابی آنچه که “نابهنجار”گفته می شود به کار می آید.به عبارت ساده تر مبنای تشخیص و سنجش ما برای رفتاری نابهنجار پیوسته یک رفتار بهنجار است(نیک گهر،1369: 348).
هنجار واژه ای است که برای کلمه نرم3به کار برده می شود، نرم در اصطلاح لاتین و یونانی به معنی مقیاس و گونیا است با این مفهوم ،که هر جزئی بخواهد در یک شبکه کلی قرار گیرد، باید با آن شبکه متناسب و قیاسش با آن هماهنگ باشد. در آمار هم منحنی نرمال بیان کننده یک توزیع فراوانی متناسب است. با این حال می توان گفت در جامعه شناسی نرم به معنای ؛مقیاس و قاعده برای رفتار و تنظیم روابطی که اکثریت از آن پیروی می کنند و عدم رعایت آن مجازات در پی دارد.
هنجار مفهومی است که به هر قاعده ای اطلاق می شود که رعایت آن در زندگی اجتماعی برای فرد ضروری است. هنجار از مفاهیم اساسی جامعه شناسی محسوب شده و از مباحث اصلی آن به شمار می رود. به عبارتی هر نوع ضابطه رفتاری است که از نظر اجتماعی متضمن ارزشی مثبت است . “هنجارهای اجتماعی،رفتارهای معینی هستندکه براساس ارزش های اجتماعی قرار دارند و با رعایت کردن آنها جامعه انتظام پیدا می کند.” ” هنجار، رفتار، قاعده، معیار یا میزانی است که با آن رفتار اجتماعی افراد در جامعه سنجیده می شود. هر رفتاری که با آن تطبیق کند رفتاری است بهنجار و اگر نسبت به آن انحراف داشته باشد نابهنجار تلقی می شود(همان:167) .به اعتقاد کوئن هرگونه رفتاری که با چشمداشتهای جامعه یا گروه معینی در داخل جامعه تطبیق نداشته باشد ،نابهنجاری نامیده می شود(کوئن،1383: 160).
لالاند4با دیدی فلسفی در تعریف هنجارها گفته است : ” نوع ملموس و یا فرمول مجرد آنچه باید باشد در هر زمینه که قضاوت ارزشی در آن راه یابد. از این دو معناهای آرمان، قاعده، هدف و مدل بر حسب موارد از آن بر می آید( بیرو، 1370: 249).
بعضی از جامعه شناسان هنجار را در یک جمله و حتی در یک عبارت تعریف کرده اند: ” هنجارها عبارت از احکامی هستند که به عنوان ضوابط مشترک عمل اجتماعی به خدمت گرفته می شوند.” دستور العمل های ریز بایدها و نباید ها،الگوهای رایج رفتاری، شرایط استاندارد ، از این قماش هستند .هنجارهای اجتماعی شیوه های رفتاری معینی است که در گروه یا جامعه متداول است و فرد در جریان زندگی خود آن را می آموزد و به کار می بندد( جامعه پذیری) و انتظار دارد که دیگر افراد گروه یا جامعه آنرا انجام دهند و اگر فردی هنجار جامعه یا گروه را رعایت نکند مورد سرزنش و حتی مجازات قرار می گیرد.بنابراین” هنجارها از راه جذب ذهنی و جامعه پذیری اخذ و جذب می شوند”( آبرکرامبی و همکاران، 1370: 259).
هنجارها به خاطر استحکام شرایط وضع می گردند. وجود هنجارها و رعایت آن در گروه و جامعه باعث همنوایی، نظم، یکپارچگی، وحدت رویه و انسجام در زندگی اجتماعی می شود و بلعکس عدم رعایت آنها موجب از هم پاشیدگی و گسیختگی و هرج و مرج می گردد.
هنجارهای اجتماعی به عنوان الگوهای رفتاری مشخص ، تکلیف مردم را در شرایط و موقعیت های مختلف تعیین می کنند . تمامی اعضای جامعه در سایه آگاهی از هنجارهاست،که می توانند رفتارهای متناسب با انتظارات دیگران ، انجام دهند. در واقع هنجار ها ،الگوهای رفتاری تعیین شده و مورد توافق کلیه افرادی است که در جامعه مشخص زندگی می کنند و از زمینه فرهنگی مشابه و یا یکسانی بر خوردارند. به همین دلیل به هنجار الگوی عمل نیز گفته می شود. چون ملاک سنجش درستی و یا نادرستی رفتار، همان هنجار جامعه می باشد.
این نکته را نیز نباید فراموش کرد که در جهان هیچ گروه و جامعه ای ، نداریم که همه اعضاء و افراد آن هنجارهای موجود زمان خودر ا به طور کامل رعایت کنند، قطعاً در هر گروه و جامعه عده ای، حداقل بعضی از هنجارها را نفی نموده و زیر پا می گذارند. به هر حال در هر گروه و جامعه ای افراد دانسته یا ندانسته از هنجارها تخطی می کنند به این نوع افراد نابهنجارمی گویند و عمل نابهنجار معمولاً با مجازات همراه است.
هنجارها هم خصلت ترغیب کنندگی دارند و هم خصلت تحریم کنندگی، یعنی دارای دو نوع ویژگی هستند. بروس کوئن برای هنجارها دو خصوصیت قائل شده است. و در این رابطه از دو مفهوم تحذیری و تجویزی استفاده کرده و می گوید: ” هنجارهای تحذیری کاری را که شخص نباید بکند، مشخص می کنند، برای مثال به فرد گفته می شود که به سرقت دست نزند. اما هنجارهای تجویزی رفتارهایی را مشخص می کند که از شخص در موقعیت های اجتماعی معین انتظار می رود. برای نمونه از فرد انتظار می رود که به موقع سر قرار حاضر شود، لباسهای مناسب بپوشد و از مقررات ترافیکی پیروی کند ” ( کوئن،1383: 154).
با این اوصاف می توان نتیجه گرفت که هنجارهای تجویزی همان بایدهایی هستند که افراد جامعه ملزم به رعایت آنها هستندو در صورت انجام ندادن آنها ضمن اینکه فرد به عنوان فرد نابهنجار شناخته می شود، جامعه نیز دچار بی نظمی و آشوب خواهد شد. متقابلاً هنجارهای تحذیری ، همان نبایدهایی هستند که فرد نباید در جامعه نسبت به انجام آنها، اقدام نماید و در صورت ارتکاب مجازات خواهد شد.
به طور کلی فرد بهنجار کسی است که با خود، محیط پیرامون و انتظارات محیطشهمسازی داشته باشد. به‌عبارت دیگر کسانی که با جامعه همنوا باشند بهنجار شمرده می‌شوند و آنانی که همنوایی ندارند نابهنجار نام می‌گیرند. مراد از همنوایی اجتماعی مراعات هنجارهای اجتماعی و منظور از ناهمنوایی اجتماعی نقض هنجارهای اجتماعی است(اگبرن و نیمکوف،1380: 245 ).
بنابراین واژه نابهنجار در معانی زیر به‌کار می‌رود:
· فاقد سازگاری با ساخت کلی یک نظام؛
· مضر در کارایی یک نظام؛
· مغایر با انتظار و توقع مردم؛
· متمایز از آنچه معمول، متداول و طبیعی شمرده می‌شود(ساروخانی،1380).
هنجارها از نظر الزام و اهمیت یکسان نیستند ، چنان که برخی هنجارها از چنان اهمیت و الزامی برخوردارند که هرگونه سرپیچی و زیرپا گذاشتن آنها با مجازات شدید همراه است. در صورتی که واکنشهای جامعه در رابطه با بعضی هنجار شکنی ها شدید نیست ، به عنوان مثال : “شیوه های قومی5 از هنجارهایی هستند که عموم مردم آنها را رعایت می کنند اما التزام آنها به شدت رسوم اخلاقی6نیست. این الگوهای رفتاری “مطلوب” ارزیابی می شوند ولی ضمانت اجرا همراه نیستند.
به هر حال رتبه و درجه و اهمیت هر هنجاری با سه معیار (شاخص) اندازه گیری می شود : عمومیت ، فشار و ارزش.
1. عمومیت (یا میزان پیروی از آن در جامعه) :
برخی هنجارها مختص یک گروه یا یک قوم کوچک یا یک صنف خاص می باشند به عبارتی در جامعه از عمومیت برخوردار نیستند نمونه هنجارهای رایج در بین معماران. در مقابل هنجارهایی وجود دارند که در کل جامعه ساری و جاری هستند “… برخی هنجارهای اجتماعی همه ی افراد را به طور یکسان شامل
می شوند.
2. فشار اجتماعی (یا میزان ضمانت اجرایی هنجار) :
دومین ملاک ارزیابی هنجار فشار اجتماعی یا میزان ضمانت اجرایی آن رفتار در جامعه است. درواقع بعضی هنجارها از جنبه اجباری و التزامی بیشتری برخوردارند و افکار عمومی شدیداً پشتیبان آنها هستند و ضمانت های اجرائی رسمی و غیررسمی پشت سر آنها قرار گرفته است و در صورت نادیده گرفته شدن، فرد هنجارشکن مجازات خواهد شد.
3. ارزش های اجتماعی
ارزشهای اجتماعی یا میزان اهمیتی که جامعه برای یک هنجار قائل است سومین ملاک و معیار ارزش یابی رتبه و درجه اهمیت هنجار است(نیک گهر،1369: 351).نیک می دانیم تمامی هنجارهای موجود در جامعه از اهمیت یکسانی برخوردار نیستند.
2-1-2-تعریف نظری ناهنجاری اجتماعی محقق
ناهنجاری اجتماعی هر گونه رفتاری است که با الگوهای استاندارد شده در جامعه مغایرت دارد و ارزش های مثبت اجتماعی ،قانونی ،فردی و اخلاقی را نقض می کند،در نتیجه موجب اختلال در نظم، یکپارچگی، وحدت و انسجام زندگی اجتماعی می شود.
2-1-3-رفتار ترافیکی
کلمه ترافیک معادل عبور و مرور و یا رفت و آمد است که در قلمرو حمل و نقل به عبور و مرور وسائط نقلیه و انسان (سواره و پیاده )از نقطه ای به نقطه دیگر اطلاق می شود.رفتار ترافیکی مجموعه کنش ها و واکنش های انسان در عرصه ترافیک و استفاده از سیستم حمل و نقل می باشد(روحانی،1384).
2-1-4-تعریف عابرین پیاده
عابرین پیاده یعنی کلیه افرادی که جهت رسیدن به مقصد ،یک یا چند مرحله از فرایند سفر را به صورت پیاده و یا با استفاده از وسایل کمکی مانند صندلی چرخدار معلولین طی طریق نمایند(محمدزاده،1376: 111).
2-1-5-تعریف عملی ناهنجاری ترافیکی عابرین پیاده
از ترکیب این مفاهیم چنین می نماید که اگر رفتار عابرین پیاده با هنجارها، ارزش‌ها و مقررات ترافیکی جامعه مثل خط کشی و تابلو محل عبورعابر پیاده، چراغ عابر پیاده، پل هوایی و زیرگذرعابر پیاده و ….در تعارض و تضاد باشد، در این صورت رفتار ترافیکی، رفتار نابهنجار خواهد بود، زیرا که بین خواسته‌ها، نیازها و آرمان اجتماعی سیستم موجود و عابرین پیاده هماهنگی دیده نمی‌شود و در نتیجه،وجود چنین تخلفاتی در جامعه، سبب پیدایش مسائل و مشکلات ترافیکی شده و نظم ترافیکی جامعه را ناموزون و نامتعادل می‌سازد.
2-2-سوابق تجربی
2-2- 1-پیشینه داخلی
– علی آبادی وکریمی(1379) پژوهشی در زمینه عابران پیاده و رعایت قوانین توسط آن ها در حضور مأموران انجام دادند.نتایج تحقیق آن ها نشان داد که حضور مأموران باعث اطاعت عابران از چراغ قرمز عابر می شود. تعداد عبور درغیاب مامور 311 عابر ولی درحضور مامور 176 عابر بود که این تفاوت معناداربوده است.با حضور مامور 52درصد ولی درغیاب مامور 22درصد توقف پشت چراغ قرمز عابر مشاهده شده است.البته حجم ترافیک سواره در میزان تخلف عابرین از چراغ قرمز مؤثر بوده وزمان خلوت عبور غیر مجاز بیشتر دیده شده است و همچنین عجله عابران نیز در تخلف از قوانین ترافیکی مؤثر بوده است.
– کلهری و افندیزاده (1383) پایان نامه ای با عنوان ” تعیین پارامترهای مؤثر بـر تصـادفات عـابرین پیاده در راههای برونشهری” انجام دادند. در این تحقیق با استفاده از مدل لاجیت، پارامترهای مـؤثر بر وقوع تصادفات عابرین پیاده در راههای برونشهری با استفاده از آمار تصادفات مربوط بـه سـالهـای1375 تا 1377 تعیین شد. نتایج این تحقیقی نشان داد که ساعات گرگ و میش هوا در صبح، تصادف عقب به پهلو، عدم توجه به جلو، وسایل نقلیه سنگین،سن زیاد عابرین پیاده،بیسـواد بـودن راننـده وخشک یا تر بودن سطح معبر جزء عوامل مؤثر بر وقوع تصادفات شدید وسایل نقلیه با عابر پیاده مـی باشند.
– هلاکوئی نائینی و مرادی (1385) در مطالعه ای مقطعی میان عابرین پیاده شهر تهران به تعیین سطح آگاهی، چگونگی نگرش و عملکرد آن ها در مورد مقررات راهنمائی ورانندگی پرداختند.در مجموع 580 عابر با نمونه گیری به صورت غیر احتمالی آسان مورد بررسی قرار گرفتند.محققان در آنالیز تحلیلی برای تعیین ارتباط متغیرهای کیفی از آزمون کای دو و در صورت لزوم از شاخص میزان بخت 7وحدود اطمینان آن استفاده کردند. پایایی سؤالات نیز در هر حیطه با استفاده از شاخص آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفته است. به ترتیب 7/66، 7/60 و 8/54 درصد از افراد مورد بررسی دارای آگاهی ، نگرش و عملکرد مناسب در زمینه مقررات راهنمائی و رانندگی بوده اند.پس از حذف اثر متغیرهای مخدوش کننده با استفاده از مدل رگرسیون لجستیک،آگاهی و نگرش عابرین در زمینه مقررات راهنمائی و رانندگی از نظر آماری دارای ارتباط معنی دار بوده اما ارتباط معنی داری بین نگرش وعملکرد آ نها مشاهده نشده است. آگاهی عابرین مورد بررسی در مورد مقررات راهنمائی و رانندگی با تحصیلات و شغل آنها مرتبط و همچنین ارتباط سن با نگرش و ارتباط جنسیت، تحصیلات و شغل با عملکرد آنها از نظر آماری معنی دار بوده است. مطالعه آن ها نشان داد که عملکرد عابرین در شهر تهران در زمینه مقررات راهنمائی و رانندگی ضعیف است . نکته قابل ذکر دیگر روندکاهشی در نسبت وضعیت مطلوب از آگاهی به نگرش و از نگرش به عملکرد است .
– نیکو مرام و همکارانش (1387)با هدف بررسی و ارزیابی میزان اثر بخشی پل های عابر پیاده درون شهری تحقیقی را به اتمام رساندند.محققان به این نتیجه رسیدند که دلایلی چون:
* عدم مکان یابی مناسب
* عدم کاربرد برای همه اقشار
* عرض کم خیابان
* زمان بر بودن
* عوامل مزاحم و غیره موجب کاهش اثربخشی پل عابر پیاده است.
محققان بر اساس یافته های تحقیق و مطالعات انجام شده راهکارهای نرم افزاری مانند راهکارهای فرهنگی و قانونی و راهکارهای سخت افزاری که بر جنبه های کالبدی سازه مورد نظر تأکید دارند،پیشنهاد کرده اند.
– شاداب مهر(1390)تحقیقی با عنوان ” رفتارهای ناهنجار ترافیکی در تقاطع های چراغدار شهر مشهد” انجام داده است.در این تحقیق با استفاده از فیلمبرداری از کلیه تقاطع های مورد مطالعه ، ناهنجاری های ترافیکی استخراج شده است. براساس نتایج بدست آمده، ناهنجاری ترافیکی تداخل وسایل نقلیه با عابرین پیاده بیشترین مقدار را در کل تقاطع های موضوع مطالعه به خود اختصاص داده است. همچنین ناهنجاری تغییر خط ناگهانی خودروها در زمان عبور از تقاطع و ناهنجاری توقف خودرو در زمان چراغ قرمز در محلی بعد از خط ایست، رتبه های دوم و سوم را از حیث فراوانی وقوع به خود اختصاص داده اند.
شایان ذکر است مقایسه تقاطع های موضوع مطالعه از نظر وضعیت ناهنجاری های ترافیکی مستلزم بررسی تعداد ناهنجاری ترافیکی برداشت شده در شرایط خاص همان تقاطع می باشد که مهمترین عامل در تعیین وضعیت تقاطع، میزان حجم ترافیک در تقاطع است.
بطور خلاصه نتایج بدست آمده از این تحقیق در بندهای زیر جمع بندی شده است:
1- رتبه اول تا سوم ناهنجاری های ترافیکی در تقاطع های چراغدار شهر مشهد به ترتیب متعلق است به تداخل وسایل نقلیه با عابرین پیاده، تغییر خط ناگهانی خودروها در زمان عبور از تقاطع و توقف خودرو بعد از خط ایست.
2- از میان تقاطع های مورد بررسی، تقاطع چهار راه شهدا در نزدیکی حرم مطهر رضوی دارای بیشترین نرخ وقوع ناهنجاری های ترافیکی به نسبت حجم ترافیک تقاطع می باشد.
3- نرخ وقوع ناهنجاری های ترافیکی محاسبه شده در مطالعات حاضر بطور قابل ملاحظه بیشتر از مقادیر محاسبه شده در مطالعات مشابه در کشورهای توسعه یافته می باشد که این مساله بیانگر تفاوت عادات و رفتارهای کاربران معابر در کشورهای در حال توسعه نسبت به کشورهای توسعه یافته است و تأییدی است بر این واقعیت که ارتقاء فرهنگ ترافیک به همراه اعمال قانون جدی توسط پلیس از مهمترین راهکارهای بهبود وضعیت ترافیک در کشورهای در حال توسعه نظیر ایران است.
4- همچنین نتیجه گرفت مطالعات ایمنی ترافیک برپایه بررسی ناهنجاری های ترافیکی در شرایط کشورهای در حال توسعه بدلیل تعداد زیاد ناهنجاری های ترافیکی و سادگی مشاهده و بررسی آنها، می تواند به عنوان یک روش مناسب جهت کم شدن اتکاء مطالعات ایمنی ترافیک به آمار تصادفات رانندگی مطرح شود.
– سهرابی ،کریمی و سبزیکاری(1389) پژوهشی با هدف بررسی تأثیر همنوایی در تخلف عابرین پیاده از علائم چراغ راهنمایی عابر در شهر تهران انجام دادند.
روش تحقیق آن ها میدانی و ابزار بکار گرفته شده مشاهده، مصاحبه و استفاده ازهمدست بوده است.تعداد افرادگروه نمونه دراین پژوهش 728 نفرازعابرانی بودندکه هنگام عبور از تقاطع به قصد سبز شدن چراغ عابرپیاده،درکنار همدستان می ایستادند. برای تجزیه و تحلیل داده های پژوهش،آزمون مجذور خی دو بکار رفت. همچنین برای بدست آوردن تفاوت مستقل بین میانگین های سنی دوگروه افراد همنوا و ناهمنوا از آزمون T استفاده شده است.
نتایج بدست آمده از این پژوهش نشان داده است که بین همنوایی و تخلف از علائم چراغ راهنمایی عابرتوسط عابرین در شهر تهران و بین حالت های حضور همدستان با همنوایی،رابطه وجود دارد. بین همنوایی و پاسخ عابرین به پرسش که آیا هنگام عبور از تقاطع از رفتار سایر عابرین تبعیت می کنید با عامل همنوایی رابطه معنادار وجود دارد. در این تحقیق تفاوت یبین میانگین های سنی دوگروه افراد همنوا و ناهمنوا دیده نشده است. بین تحصیلات، جنس، محل سکونت افراد نیز با عامل همنوایی رابطه معنادار دیده نشده است. این بژوهش نشان داده که عامل همنوایی یکی از عوامل تأثیرگذار بر تخلف عابرین از علائم چراغ عابر پیاده در شهر تهران می باشد.
– بهروان(1390) تحقیقی با هدف بررسى میزان و علل جامعه شناسى رفتاررانندگى پرخطردرشهر مشهد انجام داده است. روش تحقیق پیمایشى بوده وحجم نمونه 376 پاسخگو و جامعه آمارى شامل رانندگان مقصر و غیر مقصر درگیر درتصادفات درون شهرى مشهد بوده است که باروش تصادفى سیستماتیک در محل هاى استقرار پلیس و نیز ادارات بیمه اتومبیل انتخاب شده اند. داده ها ازطریق پرسشنامه محقق ساخته و با الهام از پرسشنامه رانندگى پرخطر منچستر جمع آورى شده است. یافته ها ی این تحقیق نشان دادکه عوامل زیر به ترتیب اهمیت بیشترین میزان تأثیر را بر شاخص کلی رفتار رانندگی پرخطردارند: قانون گریزی(تاثیر مثبت)، رانندگی خصومت آمیز (مثبت)، احساس هویت ملی و دینی (منفى)، نیازهای اجتماعی (مثبت)،سابقه رانندگی (منفى)، سواد (منفى)، متوسط رانندگی در روز (منفى)، تعداد جریمه در سال گذشته (مثبت).
بهروان نتیجه گرفت که رانندگان متخلف باید در دوره هاى آموزشى اجبارى وجلسات بحث گروهى شرکت کنند تا هنجارهاى رانندگى را درونى کنند و با تفکر انتقادى روش هاى حل مساله را بررسى وتحلیل نمایند. همچنین باید نیاز هاى اجتماعى با شیوه هاى مختلف ومناسب برآورده شود ونگرش مردم به قانون وپلیس اصلاح شود.
– طبیبی و هاشمیان(1390)نگرش های استفاده از چراغ عابر پیاده در هنگام عبور از خیابان را با استفاده از تئوری رفتار برنامه دار بررسی کردند. مهمترین سوالی که آن ها در پی پاسخ گویی به آن بودند ،این بود که کدامیک از عامل های نگرشی یعنی ارزیابی پیامد رفتاری ،هنجار ذهنی ،تصور کنترل رفتاری،هنجارتوصیفی و اخلاقی می تواند انگیزه افراد را دراستفاده ازچراغ عابر پیاده درهنگام عبورازخیابان پیش بینی نماید.
698نفر درسنین بین 18 تا 69 سال به پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر تئوری رفتار برنامه دار برای ارزیابی نگرش های آنها نسبت به استفاده از چراغ عابرپیاده پاسخ داده اند و از رگرسیون چندگانه برای پیش بینی متغیر انگیزه بوسیله عامل های نگرشی استفاده شده است .نتایج این تحقیق نشان داد که متغیرهای “ارزیابی پیامد رفتاری”، “تصورکنترل رفتاری”،هنجارذهنی”، “هنجاراخلاقی” و “هنجارتوصیفی” در مجموع قادربه توضیح 49 % از واریانس انگیزه استفاده از چراغ عابر پیاده بودند. سهم هریک از متغیرها در توضیح واریانس انگیزه شامل 21%برای متغیر “ارزیابی پیامدرفتاری”، 16 % برای متغیر “هنجارتوصیفی” و 51 % برای متغیر “هنجاراخلاقی”بود و سایر متغیرها معنادار نبودند.در مجموع متغیر هنجار توصیفی به آن درکی که فرد از رفتار دیگران دارد برمی گردد و به میزانی که فرد فکر میکند دیگران از چراغ راهنما برای عبور استفاده میکنند. متغیرارزیابی پیامد رفتاری به باور فرد بر سودمند بودن انجام آن رفتار و متغیر هنجار اخلاقی به باور فرد بر پسندیده بودن انجام آن رفتار اشاره دارد. محققان به این جمع بندی رسیده اند که انگیزه استفاده از چراغ عابرپیاده هنگام عبور از خیابان در افرادی دیده شد که این عمل را سودمند و پسندیده ارزیابی کرده و تصور می کنند که دیگران نیز این عمل را انجام می دهند و از نظراخلاقی آن را عملی مطلوب محسوب می کنند.

– حسن پور ،میربها و زنگانه(1391) در تحقیق شان ضمن ارائه ضوابط مربوط به گذرگاه های عرضی تردد عابران پیاده، نواقص آن ها را شناسایی و دسته بندی کرده اند. سپس با مطالعه موردی بر روی گذرگاه های عرضی معابرشریانی منطقه 3 شهرداری تهران، که از طریق مطالعه میدانی و کتابخانه ای حاصل شده بود، میزان فراوانی هر نقص را مشخص کرده و ارزیابی مناسبی از وضعیت گذرگاه انجام داده اند. نتایج مطالعه آن ها نشانداد که می توان هفت اولویت؛
* علایم افقی و عمودی
* استانداردهای تیپ تقاطعات
* احداث گذرگاه

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید